Wibier verdedigt religie en bestrijdt stropop-atheïsten

Geplaatst op 28 juli 2016 door

Hoogleraar Reinout Wibier heeft in zijn opiniestuk in de Volkskrant van alles en nog wat laten weten over zijn visie op atheïsten. De lezer van zijn stuk zal bij nauwkeurig lezen ontdekken dat Wibier zelf ook atheïst is. Ik ga nu maar even voorbij aan het feit dat hij zo lovend over de Bijbel spreekt, dat het te betwijfelen valt of hij dat boek wel gelezen heeft. Serieuze atheïsten zijn doorgaans behoorlijk thuis in de Bijbel en kunnen je precies vertellen welke passages genocide, mensenoffers, slavernij, antisemitisme en heksenwaan en intolerantie jegens andersdenkenden aanmoedigen. Dus een serieuze atheïst is hij niet.

Wibier geeft niet nauwkeurig aan wat hij verstaat onder religie. Maar hij stelt religie op één lijn met reflectie, levensbeschouwing en zingeving. Natuurlijk, in wetenschappelijke zin is religie niet ‘waar’. Een volwassen beeld van religie onderkent dat een dergelijke waarheid niet wordt beoogd en bovendien dat er verschillende vormen van waarheid bestaan. Dixit Wibier. Als belangrijke kenmerken van religie noemt hij, kennelijk in volgorde van belangrijkheid: mensen (vluchtelingen, armen) helpen leed te dragen, en feesten, en kunst. Je kunt een religie aanhangen, en zelfs nog een stapje verder gaan, een religie belijden.

Zoiets deed Einstein ook. Die zei ook positieve dingen over religie, maar bij nadere beschouwing blijkt dat ‘religie’ voor Einstein bestond uit een nederig ontzag voor de grootsheid van de kosmos. Van Einstein is bekend dat hij desgevraagd verklaarde geen enkele waarde te hechten aan het idee van een persoonlijke god. Wibier laat zich niet uit over wat hij nou exact met religie bedoelt, maar als hij het woord waar tussen aanhalingstekens zet, dan vraag ik me af of hij wel onderschrijft dat er één god is, die almachtig is en de schepper van alles. En dat is nog maar regel één en twee van de Niceense geloofsbelijdenis. Ik hou het erop dat Wibier behoort tot de betrekkelijk grote groep van mensen die menen dat ‘religie’ erop gericht is de menselijke goedheid te bevorderen en dat hij helemaal niet gelooft in god, hemel, hel, verlossing van de erfzonde door het offer van Jezus, het Laatste Oordeel, om maar te zwijgen van de Filioque-kwestie en de vier Maria-dogma’s enzovoorts. De leerstellingen van de islam, boeddhisme, scientology, voodoo en de Azteekse mensenetersreligie – ik betwijfel of hij er überhaupt iets van weet. Als Wibier dus religie schrijft, bedoelt hij kennelijk wat ik nu maar even goeddoenerisme noem. Dat is de opvatting dat goed doen het enig belangrijke is aan religie, en dat de concrete uitwerking er minder toe doet.

Wibier is niet zo gecharmeerd van ‘praktiserende atheïsten’. Die zijn tegen religieus geïnspireerd geweld. Die treden in de voetsporen van Voltaire en de verlichtingsdenkers. Maar Voltaire was helemaal geen atheïst. Hij was alleen maar fel tegen het machtsmisbruik van de r.-k. kerk: ‘Écrasez l’infame’.

Het geweld van de georganiseerde religie is een wezenlijk gevolg van de aard van religie. Dat had Voltaire niet zo goed door. Elke religie draait om een of meerdere ideeën die niet kunnen, zoals het bestaan van onzichtbare wezens, de mogelijkheid van contact met doden enzovoorts. Dingen die helemaal niet kunnen, zoals vliegende mensen en pratende dieren en goochelkunsten in het algemeen hebben een enorme psychologische aantrekkingskracht. Vanzelfsprekend zijn er deskundigen nodig voor het contact met die onzichtbare wezens. De gewone burger ontdekt al gauw dat die deskundigen eigenlijk niets te bieden hebben. Ze kunnen gemakkelijk zelf ook medium worden. De bedienaren van de religie moeten dus allerlei technieken voor klantenbinding toepassen. Politieke macht en het afdwingen van loyaliteit met wortel en stok komen daaruit voort. De wortels die aan de gelovigen voorgehouden worden zijn dingen als de belofte van de hemel en de pretentie dat men de uitvinder is van ‘Het Goede’ en natuurlijk allerlei fijne dingen voor de loyale gelovige. Bij de stok denke men aan de hel, en gewelddadigheden tegen ketters en afvalligen pour encourager les autres.

Bij de wetenschap gaat het, psychologisch bekeken, vaak ook om dingen die niet kunnen: onzichtbaar kleine dingen (elektronen, bacteriën), krachten die op afstand werken en de onmetelijkheid van het heelal met zwarte gaten en zo. Met de techniek kunnen mensen echt vliegen. Maar hier leveren de ‘sjamanen’ (wij techneuten dus) betrouwbare waar. Wij wetenschappers kunnen het bestaan van die onmogelijkheden uiterst aannemelijk maken. Wij hoeven dan ook niet bang te zijn voor concurrentie van andere sjamanen die beweren dat 6 x 7 = 43. Fabrikanten van navigators hebben niets te vrezen van astrologen. Natuurkundige blazen geen bioscopen op als daar onzinnige sciencefictionfilms worden vertoond. Er zijn ook geen brandstapels voor afvallige dokters die menen dat je met oneindig verdund keukenzout alle kwalen kunt genezen. Weliswaar denken die zelf vaak dat ze worden gedwarsboomd door Big Pharma, maar ook daar zien ze spoken.

Het is onduidelijk hoe Wibier religie kan vergelijken met wetenschap. Laat ik proberen zijn gedachtegang te volgen. Die lijkt als volgt te gaan. De godsdiensten zijn bepaalde organisaties die concreet gestalte geven aan het goeddoenerisme. Die doen soms ook wel hele erge dingen. De atheïsten hebben kritiek op die organisaties. Die kritiek is unfair want met wetenschap en techniek kun je ook heel erge dingen doen. Het lukt me niet om het als een enigszins plausibele redenering voor te stellen. Het goeddoenerisme  is geen werktuig zoals een atoombom of een auto. Bovendien draait het bij godsdiensten om God.

Ik betoogde zojuist dat het religieuze geweld vrijwel automatisch volgt uit de noodzaak van klantenbinding omdat religie geen echte voordelen biedt. Maar u hoeft mijn theorie niet te geloven, want de religies motiveren zelf hun wreedheden en zinloze ge- en verboden expliciet met godistische argumenten. Het platgooien van Hiroshima met een atoombom werd daarentegen helemaal niet gemotiveerd met de opmerking dat E = MCdit dwingend voorschrijft, en evenmin worden verkeersslachtoffers afgescheept met de onvermijdelijkheid van de eerste wet van Newton. Er werd wel haast gemaakt met de ontwikkeling van de atoombom omdat men besefte dat de vijand zo’n ding misschien ook kon maken, juist omdat E = MC2 nu eenmaal geen religieuze ‘waarheid’ is die alleen binnen de eigen kerk geldt. Wibier was aan komen zetten met de evolutietheorie die verkeerd is geïnterpreteerd (survival of the fittest is het recht van de sterkste), dan had hij nog een punt gehad dat iets lastiger was te weerspreken, maar zijn voorbeelden zijn echt onzinnig.

Wibier stelt dat religie misbruikt wordt voor politieke doeleinden. Dit lijkt me een omkering van de werkelijke stand van zaken. De georganiseerde godsdienst is religie die zich politieke macht heeft toegeëigend, om op die manier de schaapjes bij elkaar te houden. De politiek wordt misbruikt voor religieuze doeleinden, namelijk instandhouding van de religie.

Het goeddoenerisme, dus alsmaar benadrukken dat goeddoen de essentie van de religie is, is een tamelijk doorzichtige vorm van religieuze klantenbinding. De gulden regel bestond allang voor die terecht kwam in de Bijbel. De moderne welvaartsstaat presteert trouwens  een stuk beter dan de georganiseerde godsdiensten. Het sociale vangnet, de ziekenzorg en het onderwijs zijn stukken beter dan wat de georganiseerde godsdiensten ooit voor elkaar gekregen hebben. Dat is, denk ik, omdat het de georganiseerde godsdienst in de eerste plaats om de eigen status ging.

Doordat velen het goeddoenerisme verwarren met religie, ontgaat het ze dat de oudste en langst bestaande en dus in zekere zin meest succesvolle grote staat ter wereld tamelijk standvastig atheïstisch was in de afgelopen twee millennia. Ik doel op China. De goeddoeneristen zien in China een wijdverbreide volksreligie (taoïsme vermengd met boeddhisme) en het confucianisme. Van goeddoeneristisch standpunt is het confucianisme een religie. Maar Confucius zelf zei nadrukkelijk dat hij met wat voor bovennatuurlijks dan ook niets te maken wilde hebben. Hij beval een regeringssysteem aan gebaseerd op de gulden regel en menselijke relaties. De Chinese keizer ontleende wel zijn gezag aan het ‘mandaat des hemels’, maar die hemel was een onpersoonlijke kracht die bovendien sprak door het volk (ook een confucianistisch idee). Als het volk in opstand kwam, was dat ipso facto een bewijs dat de keizer het mandaat kwijt was. Terecht, want wijdverspreide ellende is een gevolg van mismanagement. Toen de westerlingen in China kwamen, in de 17de en 18de eeuw, konden ze hun ogen niet geloven: een welvarend land waarin de koning een filosoof was, ambtenaren op basis van examens in de filosofie werden aangesteld, de semi-geletterde monniken een volstrekt ondergeschikte positie hadden, en waar je althans bij de geletterden met een lantaarntje moest zoeken naar iets dat wat leek op een godsgeloof. De berichten over China werkten heel erg stimulerend op de verlichting. China was als het ware een existentiebewijs dat een land heel goed geregeerd kan worden terwijl religie er niets te zeggen heeft.

Atheïsme is niet alleen maar in sommige moderne kringen een teken van beschaving. Het is een basisbeginsel waarmee de oudste beschaving ter wereld, een die lang tijd de rest van de wereld ver vooruit was, het zo lang kon uithouden.




444 reacties “Wibier verdedigt religie en bestrijdt stropop-atheïsten”


  1. Charlessab schreef:

    wh0cd932225 prednisone steroid

  2. BennySpody schreef:

    wh0cd899379 neurontin order alli

  3. Alfredvug schreef:

    wh0cd104367 order lipitor

  4. BennySpody schreef:

    wh0cd51129 Buy Buspar

  5. AaronFacle schreef:

    wh0cd82852 citation

  6. MichaelWherb schreef:

    wh0cd355775 zithromax

  7. KennethNep schreef:

    wh0cd756703 trazodone albuterol prednisolone

  8. Alfredvug schreef:

    wh0cd376169 crestor 5mg

  9. MichaelWherb schreef:

    wh0cd410135 lasix

  10. Eugeneoscig schreef:

    wh0cd334253 citalopram

  11. AaronFacle schreef:

    wh0cd245941 homepage

  12. MichaelWherb schreef:

    wh0cd464497 colchicine diclofenac topical zoloft

  13. KennethNep schreef:

    wh0cd865423 cardura without rx

  14. Eugeneoscig schreef:

    wh0cd388613 resources

  15. AaronFacle schreef:

    wh0cd300306 cheapest metformin

  16. Eugeneoscig schreef:

    wh0cd497336 buy crestor

  17. Eugeneoscig schreef:

    wh0cd551696 amoxicillin cymbalta view ampicillin

  18. TracyUnish schreef:

    wh0cd376173 amitriptyline

  19. KennethNep schreef:

    wh0cd125890 purchase anafranil

  20. AaronFacle schreef:

    wh0cd789557 celebrex avana online

  21. MichaelWherb schreef:

    wh0cd51131 citalopram by mail

  22. Eugeneoscig schreef:

    wh0cd986576 lisinopril for sale

  23. AaronFacle schreef:

    wh0cd952637 clomid

  24. MichaelWherb schreef:

    wh0cd268580 bonuses

  25. BennySpody schreef:

    wh0cd235729 Fluoxetine

  26. Eugeneoscig schreef:

    wh0cd736294 lasix

  27. AaronFacle schreef:

    wh0cd647980 lasix

  28. MichaelWherb schreef:

    wh0cd920915 generic medrol

  29. MichaelWherb schreef:

    wh0cd975275 PHENERGAN

  30. Charlessab schreef:

    wh0cd866538 order tretinoin

  31. AaronFacle schreef:

    wh0cd811060 augmentin 875 price




Reageer