Waar staat ‘vrij’ voor in ons onderwijs?

Geplaatst op 3 april 2016 door

We kennen het ‘heilige’ principe van ‘vrijheid van onderwijs’. Dat betekent de vrijheid van het stichten van scholen voor je eigen geloofsrichting. Een school waar kinderen vanuit een eenzijdige geloofsrichting worden geschoold. Op grond van dit uitgangspunt financiert de overheid de eerste beginselen van segregatie in de samenleving. Wat heeft dit met vrijheid te maken? Zo kunnen confessionele scholen vanuit de eigen geloofsleerstellingen het onderwijs inrichten zonder dat de inspectie zich daarmee mag bemoeien.

Terecht stelt Carel Verhoef (Trouw, 25 maart ’16) dat christelijke scholen niet meer passen in een seculier wordende samenleving. Op dit moment worden ongeveer 70% op geloof ingerichte scholen bekostigd door het ministerie van Onderwijs. Terwijl uit het onderzoek ‘God in Nederland’ blijkt dat 67% zegt buitenkerkelijk te zijn, dan kun je toch wel stellen dat de onderwijssystematiek niet meer aansluit bij 21ste eeuw. In de buurt gedragen de christelijke scholen zich als kameleons om voldoende leerlingen te trekken en de school overeind te houden verwateren hun gelovige leerstellingen. Wat is er dan op tegen om deze scholen tot openbare scholen te verklaren en te ontdoen van de geloofsrichting?

In een reactie op het artikel van Carel Verhoef stelt Toke Elshof (Trouw, 1 april ’16) dat de confessionele scholen juist integratie bevorderen. In haar reactie spreekt zij nergens over de niet-gelovigen, humanisten en godsvrijen. Voor haar is er maar één waarheid dat is de interreligieuze integratie. Mevrouw Elshof stelt dat juist de christelijke waarden als menselijke waardigheid, het algemeen welzijn, solidariteit, gerechtigheid en subsidiariteit als uitgangspunt moeten worden genomen. Tussendoor wordt in het artikel het openbaar onderwijs weggezet alsof dat alleen maar gericht is op het individu. In het openbaar onderwijs wordt juist zonder ideologische of religieuze inkleuring de gelijkwaardigheid, het wederzijds respect, de veiligheid en het democratisch handelen onderwezen.

Vrijheid van onderwijs houdt in dat de kinderen vrij van welke geloof, waan of dogma onderricht worden om zich te ontwikkelen tot onafhankelijk denkende en zelfstandig handelende individuen. Die actief en kritisch deelnemen aan de samenleving met als uitgangspunt het gelijkheidsprincipe en humaniteit voor iedereen.




4 reacties “Waar staat ‘vrij’ voor in ons onderwijs?”


  1. Aart Tuynman schreef:

    Misschien is het makkelijk voor de discussie om de tekst van Artikel 23 van de Grondwet er even bij te halen.

    Grondwet
    Artikel 23
    1 Het onderwijs is een voorwerp van de aanhoudende zorg der regering.
    2 Het geven van onderwijs is vrij, behoudens het toezicht van de overheid en, voor wat bij de wet aangewezen vormen van onderwijs betreft, het onderzoek naar de bekwaamheid en de zedelijkheid van hen die onderwijs geven, een en ander bij de wet te regelen.
    3 Het openbaar onderwijs wordt, met eerbiediging van ieders godsdienst of levensovertuiging, bij de wet geregeld.
    4 In elke gemeente wordt van overheidswege voldoend openbaar algemeen vormend lager onderwijs gegeven in een genoegzaam aantal openbare scholen. Volgens bij de wet te stellen regels kan afwijking van deze bepaling worden toegelaten, mits tot het ontvangen van zodanig onderwijs gelegenheid wordt gegeven, al dan niet in een openbare school.
    5 De eisen van deugdelijkheid, aan het geheel of ten dele uit de openbare kas te bekostigen onderwijs te stellen, worden bij de wet geregeld, met inachtneming, voor zover het bijzonder onderwijs betreft, van de vrijheid van richting.
    6 Deze eisen worden voor het algemeen vormend lager onderwijs zodanig geregeld, dat de deugdelijkheid van het geheel uit de openbare kas bekostigd bijzonder onderwijs en van het openbaar onderwijs even afdoende wordt gewaarborgd. Bij die regeling wordt met name de vrijheid van het bijzonder onderwijs betreffende de keuze der leermiddelen en de aanstelling der onderwijzers geëerbiedigd.
    7 Het bijzonder algemeen vormend lager onderwijs, dat aan de bij de wet te stellen voorwaarden voldoet, wordt naar dezelfde maatstaf als het openbaar onderwijs uit de openbare kas bekostigd. De wet stelt de voorwaarden vast, waarop voor het bijzonder algemeen vormend middelbaar en voorbereidend hoger onderwijs bijdragen uit de openbare kas worden verleend.
    8 De regering doet jaarlijks van de staat van het onderwijs verslag aan de Staten-Generaal.

  2. Hans Velderman schreef:

    Vrijheid van onderwijs? Een grapje van de redacteur? Onderwijs cq opvoeding is per definitie onvrij! Alles, jezelf, je opvoeding , niets is er dat je in je eigen hoofd prent buiten de wereld waarin je als ineen baarmoeder wordt tot wie je uiteindelijk wordt, uitgekotst of aanvaard. Ik bedoel dat het onmogelijk is, tegen te houden wie je wordt. Totaal afhankelijk van plaats en tijd. Een mens van deze club die vanaf zijn/haar conceptie zelf besliste wat in zijn/haar brein aan info bekleefde, zou ik graag mee kennis maken!

  3. Aart Tuynman schreef:

    Artikel 23 lid 7 van de Grondwet is heel interessant. Volgens dit artikel geldt alleen voor het lager onderwijs dat het bijzonder onderwijs op dezelfde manier door de overheid bekostigd wordt als het openbaar onderwijs. Dit betekent dat er geen grondwetswijziging nodig is om de wijze waarop het voortgezet bijzonder onderwijs bekostigd wordt, te veranderen.
    Het is dan ook best wel teleurstellend dat kabinetten waar geen christelijke partijen aan deelnamen, zoals we hebben gehad onder Wim Kok (1994-2002) en nu onder Mark Rutte (vanaf 2012) geen pogingen hebben ondernomen om de overheidssubsidie op het voortgezet bijzonder onderwijs af te schaffen of in ieder geval te reduceren. Maar waarschijnlijk zitten daarvoor ook in de PvdA en in de VVD teveel gereformeerden.

  4. Aart Tuynman schreef:

    Een aspect dat vaak over het hoofd wordt gezien, is het feit dat het actuele systeem leidt tot discriminatie en ongelijke kansen op de arbeidsmarkt voor onderwijsgevend personeel.

    Bijzondere scholen mogen discrimineren bij de aanstelling van onderwijzend personeel. Daarbij mogen ze eisen dat een leerkracht van dezelfde godsdienst is als die de school aanhangt. In de Grondwet en in de Algemene Wet Gelijke Behandeling is dat zo geregeld.

    Openbare scholen mogen niet discrimineren omdat een openbare school voor iedereen openstaat. Een openbare school is geen atheïstische school en een openbare school mag dus geen leerkracht weigeren omdat die een bepaald geloof aanhangt.

    Verreweg de meeste protestants-christelijke en rooms-katholieke scholen zijn inderdaad kameleons die weinig meer aan hun eigen oorspronkelijke identiteit doen en de facto als openbare school functioneren. Deze ontwikkeling is niet van de laatste paar jaar, maar is zeker al 25 jaar aan de gang, zo niet langer. De schoolbesturen zijn echter wel nog steeds protestants-christelijk dan wel rooms-katholiek, en hebben bij het aanstellen van onderwijzend personeel nog steeds een voorkeur voor leerkrachten van hun eigen geloofsrichting.

    Momenteel is de arbeidsmarkt in het onderwijs zodanig dat er eerder een tekort is aan bevoegd en gekwalificeerd personeel dan een overschot. Het is voor scholen soms moeilijk om goede leerkrachten te vinden, en kameleonscholen die de facto toch al als openbare school functioneren, laten de eis dat leerkrachten van de gewenste geloofsrichting zijn, al gauw vallen.

    De arbeidsmarkt in het onderwijs is wel eens anders geweest. Rond 1980 was er een situatie dat het voor onderwijsgevend personeel juist erg moeilijk was om werk te vinden. Scholen hadden de leerkrachten voor het uitzoeken. In die situatie kon je het als atheïstische leerkracht wel vergeten dat je ooit werd aangenomen op een protestants-christelijke of rooms-katholieke school, ook al was die school inmiddels een kameleonschool geworden. En als je al op zo’n school werd aangenomen, dan was het hoogstens voor tijdelijk. En als je als atheïstische leerkracht dan uiteindelijk een baan had gevonden bij een openbare school, dan kwam je tussen de protestants-christelijke en rooms-katholieke collega’s, die daar wel les mogen geven omdat een openbare school niet mag discrimineren.




Reageer