Een seculier rechtvaardigingsmodel (Herman Philipse)

Geplaatst op 9 december 2017 door

De Atheïstisch Seculiere Partij organiseert samen met De Vrije Gedachte elke derde woensdagavond van de maand de Vrijdenkersborrel in Amsterdam mede voor steden en plaatsen uit de regio in het Dovenontmoetingscentrum aan de Stadhouderskade 89 in Amsterdam.

Op 20 december neemt Herman Philipse het woord over het volgende:

Probleemstelling. Vier vragen:

  1. Zijn theologische rechtvaardigingen van morele normen geldig?
  2. Hoe te verklaren dat mensen een moreel bewustzijn hebben?
  3. Wat is het verband tussen evolutionaire verklaring en de rechtvaardiging van onze morele oordelen? Wat is een houdbaar seculier rechtvaardigingsmodel?
  4. Wat is nu onze grootste morele uitdaging?

Te verdedigen stellingen.

  1. Een beroep op God kan geen geldige rechtvaardiging vormen van welke morele opvattingen dan ook (maar dit wist U al.
  2. Onze diepste (en universele) morele overtuigingen zijn een contingent product van de biologische evolutie.
  3. Op basis van aangeboren morele neigingen ontwikkelen mensen in de loop van de cultuurgeschiedenis, lerend van ervaring, nieuwe normen. B.v. de Universele verklaring van de rechten van de mens (VN, 1948). Het beste rechtvaardigingsmodel hiervoor is procedureel (beter dan filosofische modellen (Kant, Utilisme, enz.). Vgl. John Rawls’ Reflective Equilibrium.
  4. Onze grootste morele uitdaging is klimaatverandering.

Iedereen is van harte welkom om aan te schuiven bij de Vrijdenkersborrel om vragen te stellen aan de inleider en mee te discussiëren over het onderwerp.

In verband met het beperkte aantal beschikbare plaatsen moet u zich aanmelden op het volgende emailadres: amsterdam@asp-politiek.nl

We beginnen om 20:00 uur en zullen rond 22:00 uur de discussie afronden. De drankjes zijn voor eigen rekening.

Lees hier voor meer informatie.




8 reacties “Een seculier rechtvaardigingsmodel (Herman Philipse)”


  1. Joop Herwig schreef:

    1) Om deze vraag te beantwoorden, zul je eerst zorgvuldig moeten definiëren wat je verstaat onder “morele normen”. Het is een subjectieve vraag, die uitsluitend subjectief beantwoord kan worden.
    Het antwoord van een gelovige is ongetwijfeld anders dan dat van een ongelovige. Het gesuggereerde antwoord, aangevuld met “maar dat wist u al” vind ik nogal vooringenomen en arrogant.

    2) Om deze vraag te beantwoorden moet je minstens neurologisch gespecialiseerd zijn en bij voorkeur eveneens evolutiebioloog.

    3) Idem als onder 2), aangevuld met (geschiedenis-)filosoof.

    4) Wat is nu onze grootste morele uitdaging?
    Dat ligt er maar net aan wie je bedoelt met “onze”.
    Zowel de vraag als het antwoord zal ook hier altijd subjectief zijn.
    Een voorstander van het kalifaat zal ongetwijfeld anders antwoorden dan een lid van de raad van bestuur van een multinational.
    Trouwens: wat is “moreel”? Ook al zo’n subjectief begrip.

    En, als je met “onze” doelt op de gehele mensheid, dan is dat in mijn visie: “wereldvrede”.

    “Wereldvrede” klinkt als het standaardantwoord, gegeven door een deelneemster aan een missverkiezing, maar ik acht het toch veel belangrijker dan het gesuggereerde antwoord: “klimaatverandering”.

    Groeten!

  2. Titus de Wolff schreef:

    Toen Abraham zijn geloof bedacht, deed hij dat juist om alle morele opvattingen en normen uit te schakelen. In het geloven dat God verantwoordelijk is, heb je geen verantwoordelijkheid, dus ook geen moraal. Je doet aan de gestelde regels.
    Abraham bedacht om een mensfokkerij te beginnen. Veel kinderen krijgen, de zwakken en gebrekkigen dood laten gaan, de slimmen koesteren. Dan krijg je een goddelijker volk. Alles volgens de regels, niets volgens de morele verantwoordelijkheid. Die is er niet. Die is uitgeschakeld.
    De deelnemers aan Abrahams geloof mogen alles benutten om hun eigen positie te verbeteren. Er is geen morele beperking, ze mogen alleen niet stelen, (gebod). Ze doen voortaan alsof -dat wat er gebeurt- het verantwoordelijke is. Ze doen alsof -dat wat er gebeurt- God is. Ze moeten zich ook niet bemoeien met -dat wat er gebeurt- . Ze gaan ook niet in tegen -dat wat er gebeurt- . Ze bemoeien zich alleen met de aan hun opgedragen volkvermeerdering en verbetering. Zo is het bedacht, de rest is verpakkende omschrijving.

  3. Jan Willem Nienhuys schreef:

    Welke Abraham? Archeologisch onderzoek heeft uitgewezen dat de hele geschiedenis van de Bijbel, in elk geval tot en met koningen David en Salomo volkomen fictief is.
    De grandioze verhalen over een glorierijk verleden en beloften van Jahweh dateren waarschijnlijk van na de Makkabeese opstand (een godsdienstoorlog) die door de joden gewonnen werd en die resulteerde in de allereerste min of meer zelfstandige Joodse staat in een soort machtsvacuüm tussen het Ptolemeïsche rijk en het verzwakte Seleucidische rijk, die zich zelfs nog tamelijk snel wist uit te breiden.

  4. M.poort schreef:

    # Nienhuys

    (Welke Abraham? Archeologisch onderzoek heeft uitgewezen dat de hele geschiedenis van de Bijbel, in elk geval tot en met koningen David en Salomo volkomen fictief is.)

    Misschien overval ik u hier mee meneer Nienhuys, maar de afgelopen 10 tallen jaren zijn er vele archeologische vondsten gedaan die in lijn liggen met de Bijbelse verhalen over onder andere koning David en Salomo.

    De bewering van u, dat vele Bijbelse verhalen wel volkomen fictief zouden wezen, moet u maar een keer van u lijstje afhalen.

    http://www.franklinterhorst.nl/Historiciteit van Koning David bewezen.htm

    Los van dit. Verhalen waar (nog) geen archeologische vondsten voor zijn gevonden, bewijst niet dat het fictief is. Het laat alleen zien dat het in twijfel getrokken kan worden.

    Voorbeeld: wat ik ook al een keer vermeld had hier. De Bijbel spreekt over pontius pilatus ,nergens anders waren er schriften gevonden of dergelijke, die bewijzen van zijn bestaan leverde, en werd als een fictief beschouwd tot 1961.

    http://www.allaboutarchaeology.org/dutch/pontius-pilatus-faq.htm

    mvg

  5. M.poort schreef:

    http://www.franklinterhorst.nl/Archeologische vondsten bevestigen de Bijbel.htm

    Eerste link kwam niet goed door. Hoop nu wel

  6. M.poort schreef:

    Niet dus 😉

  7. Jan Bergstra schreef:

    Over de stellingen 1,2,3, en 4 (die ik hieronder niet reproduceer) van HP het volgende:

    Ad 1.

    a) Religie kan bijdragen aan de ontwikkeling van morele normen (voorafgaand aan enige rechtvaardiging). Godsbesef kan voor een individu of een groep een incentive leveren voor compliance met morele normen (in omstandigheden waarin het aanwezige inzicht in de validiteit van die normen niet volstaat om compliance te doen ontstaan, of waarin zelfs dat inzicht in de validiteit van de normen afwezig is).

    b) Geen gelovige kan definitief en onweerlegbaar ontkennen dat ook de religies evolutieproducten zijn, dat is filosofisch onhaalbaar. Voor de atheïst is een religie een evolutieproduct en voor veel gelovigen is het dat juist niet. Maar het gaat niet aan de gelovigen in een onhoudbaar filosofisch realisme te dwingen. Wie zegt te geloven in god kan zulks wel degelijk als een binnen de evolutie tot stand gekomen attitude ervaren, daarmee verzwakt de gelovige de eigen positie allerminst. Het geloof betreft dan de bewering en de verwachting dat deze attitude “tot heil strekt” (wat dat ook moge betekenen).

    c) Evident komen ook buiten de religieuze lijn morele normen tot stand. Rechten van de mens en ecologie kwamen overigens in een hoofdrol voor in de voordacht van Benedictus XVI voor de Bondsdag in 2011.

    d) Het valt niet uit te sluiten dat een of meer relevante religies juist deze positie die voor zover mij bekend inderdaad een non-religieuze oorsprong heeft over zullen nemen, en de vraag is wat ze er dan mee kunnen bereiken. Geen godsgeloof hoeft zich te committeren aan de (of een) religie als enige bron van morele normen.

    De these dat de klimaatverandering de grootste morele uitdaging is lijkt me overigens niet zonder meer hard. Misschien is een combinatie van de bestrijding van fake nieuws, het overeind houden van vrijheid van wetenschappelijk onderzoek, en van de vrijheid van meningsuiting toch de grotere morele uitdaging. De toekomst zal het leren. Zowel de RKK als grote delen van de Islam onderschrijven de significantie van “de moderne wetenschap”, en dat zonder mitsen en maren. Dat kan nog van groot belang worden. Het levert in beginsel direct bruikbare munitie tegen de huidige koers van de US inzake klimaat.

    ALS COMBINATIE VAN c) en d): hier ontstaat een falsifieerbaar criterium inzake religie. Als het klimaatprobleem de grootste morele vraag opwerpt die we op dit moment kunnen formuleren (en waarom ook niet) en de mensheid weet daar iets op te bedenken en de opwarming daarmee ook tot staan te brengen, en men kan dat proces over pakweg 250 jaar retrospectief beoordelen, dan kan men de volgende vraag stellen: wie of wat gaf de doorslag, was daarbij een religie doorslaggevend, en zo ja welke religie was dat? Ook al maken we het zelf niet meer mee, over dit “experiment” met de contemporaine (en toekomstige) relevantie van religie(s) zouden we het qua belang en qua opzet wel eens kunnen worden.

    Ik ben er nog niet van overtuigd dat de seculiere opvattingen sterk genoeg zullen zijn om op dit punt (klimaatverandering) de keuzen van de mensheid doorslaggevend te beïnvloeden. Als Christendom en Islam, ondanks beider fragmentatie, op dat vlak tot een (voor de bestrijding van klimaatproblemen productieve) consensus zouden kunnen komen, dan zou dat wel een kracht van betekenis kunnen blijken. Wie dit hoopt en verwacht vertoont in de ogen van de aanhangers van zulke religies overigens al tekenen van godsgeloof of hij of zij dat nu zelf zo ziet of niet.

  8. Titus de Wolff schreef:

    @3 Nienhuys
    Het wordt het geloof van Abraham genoemd. Het geven van de verantwoordelijkheid aan God.
    Mijn mening is dat je dan zelf geen verantwoordelijkheid hebt.
    Mijn mening is dat je dan de verantwoordelijkheid geeft aan het gebeuren dat gebeurt.
    Kunt u dan uw mening geven wat men met God bedoelt en waaraan men de verantwoordelijkheid geeft?




Reageer